زیارتگاه شاه چراغ شهر انارک (پیرمردان).
زیارتگاه شاه چراغ شهر انارک : آرامشی به وسعت آسمان، نوری به عمق دل ، جایی که نور مقصد است ....
همان طور که اشاره شد، اگر از پلکان مسجد حاج محمد رضا به سمت بالا برویم با بافت ساختمانی و معماری انارک بیشتر مواجه میشویم. انارک از هر سمت چشم اندازی متفاوت دارد از کنار جاده، برج و با روی شهر دیده میشود که بالای کوه برجی قرار گرفته که در واقع همان قلعه بازسازی شده است و دیوارها وحصار شهر از کوه سرازیر شده و پیرامون شهر چرخیده است.
از سمت شمال، شهر انارک انگار ردیف بیپایانی از بادگیرهاست که همگی رو به شمال ایستادهاند تا هوایی خنک به خانهها ببرند. خانههای بافت قدیمی انارک از نقشه خاص و واحدی پیروی نمیکنند، بلکه بنا به مقتضیات مکانی و میزان زمین ساخته شدهاند. در این خانهها بادگیر عنصر اصلی خانه است. در خانههای بزرگ بادگیر روی صفه (ایوان بزرگ خانه) قرار دارد و در خانههای کوچک بادگیر روی یکی از اتاقها قرار گرفته است. در بیشتر خانهها از آجرکاری به عنوان پنجره و نرده استفاده شده و تمام اتاقها دارای تاقچه هستند. بیشتر خانههای انارک (بخصوص خانههای اعیانی) به دست معماران اردکانی و یزدی ساخته شدهاند و متاسفانه تخلیه شدن خانههای قدیمی و عدم حفظ و نگهداری و مرمت این خانهها موجب تخریب بافت قدیم شهر و ویرانی آنها شده است. به طور کلی میتوان گفت دیوارهای بلند خشتی، سقفهای گنبدی طاق و چشمهدار یا ضربی و بادگیرهای استوار بر فراز بامها از ویژگیهای معماری انارک است. شایان ذکر است یکی از اهالی شهر که مقیم اصفهان است چند سال پیش اقدام به احداث خانهای با سبک معماری سنتی انارک کرد و هماکنون شهروند دیگری چنین خانهای را در دست ساخت دارد.
از دیگر جاذبههای تاریخی انارک کاروانسرای چهار ایوانی است که توسط حاج محمد ولی ساخته شده است. در ضلع شرقی کاروانسرا کتیبهای بر سنگ مرمر با خط نستعلیق نوشته شده است که به تاریخ 1310 هجری قمری و به بانی آن اشاره میکند. همین طور رباط مشجری با وسعتی معادل هزار مترمربع از آثار زیبای انارک است که بین راه قدیم چوپانان به انارک واقع شده و مصالح آن آجر و سنگ و در تاریخ 1301 هجری قمری به دست حاج مهدی انارکی ساخته شده است.
چشمهای به نام بازیاب نیز در مسیر مهرجان به چوپانان اندکی دورتر از جاده اصلی، در دامنه کوهی بلند قرار گرفته است. آب این چشمه در میان منطقه خود از شگفتیهاست و لیکن گوارایی آن به معجزه میماند. بر دیوارهای کوه بازیاب نیز حفرههای بسیار صعبالعبور است که ظاهرا در قدیم انبار و محل نگهداری اشیاء و کالاهای خاص بود.
اما بشنوید از آبادیهای انارک که تعداد آن از 40 مورد هم بیشتر است. این آبادیها مکانهایی بسیار زیبا و بکر برای گردشگری هستند. به برخی از این اسامی دقت کنید: اسماعیلان، آشتیان، چاه شوره بالا و پایین، چاه گربه و مزرعه مرغاب، چوپانان، عشین، سهل چو و دراز، قبله و... این اسامی هم در نوع خود جالب هستند که البته با توجه به نوع محصول و درختان آن آبادی یا شرایط اقلیم یا صاحب آن نامگذاری شدهاند.
( متن ارسالی از خانم بهار رحیمی )